Mỗi gánh Hàng Rong mang theo ba câu chuyện: một vùng đất, một nghề và một nếp phố.
Chương 1 · Mễ Trì – Ao gạo nhà vua
Trong chữ Hán, “Mễ” (米) là gạo, “Trì” (池) là ao. Tương truyền vùng đất xưa gọi là Anh Sơn có thứ gạo tám thơm tới mức được chọn để tiến vua, nên đất mang tên “Ao Gạo”.
Người làng không chỉ trồng lúa mà còn học cách lắng nghe hạt lúa, biết lúc nào bông nếp vừa ngậm sữa để gặt về làm cốm. Đó là cái gốc của mỗi gánh Hàng Rong.
Chương 2 · Làm cốm thuở xưa
Cốm không vội được. Mỗi mẻ là một đêm thức bên bếp lửa, nhịp chày và chiếc nia.
- Gặt lúa non – chọn bông nếp vừa ngậm sữa, gặt từ sớm khi hạt còn mềm.
- Tuốt hạt, đãi nước – bỏ hạt lép nổi lên, giữ hạt chắc.
- Rang chảo gang – lửa liu riu, đảo không ngừng để hạt chín mà vẫn xanh.
- Giã cối – nhịp chày nhẹ và đều cho hạt dẹt, bong lớp trấu.
- Sàng sảy nhiều lượt – sảy bay trấu, lại giã, lại sàng tới khi hạt cốm mỏng, dẻo.
- Gói lá sen – lá dáy giữ ẩm bên trong, lá sen ủ hương bên ngoài, buộc lạt rơm.
Chương 3 · Gánh hàng rong, hồn phố
Thời Thăng Long, chợ chỉ họp theo phiên. Những ngày không phiên, quang gánh mang quà quê vào tận ngõ nhỏ, kèm tiếng rao từ tờ mờ sáng. Quà theo mùa, theo giờ: sáng xôi, chiều bánh, thu về thì cốm.
“Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh.” – Thạch Lam, Hà Nội băm sáu phố phường
Hàng Rong giữ lại tinh thần ấy: gần gũi, đúng mùa, mỗi món một tiếng rao quen. Từ ao gạo, qua đêm rang giã, cốm lại lên gánh, rao qua phố như thuở trước.