Trong chữ Hán, "Mễ" (米) là gạo, "Trì" (池) là ao. Tương truyền vùng đất mà xưa kia người ta gọi là Anh Sơn có thứ gạo tám thơm tới mức được chọn để tiến vua, nên đất mang tên "Ao Gạo".
Người làng không chỉ trồng lúa mà còn học cách lắng nghe hạt lúa. Họ biết lúc nào bông nếp vừa ngậm sữa để gặt về làm cốm. Từ thửa ruộng ấy, thức quà của lúa non bắt đầu hành trình vào phố.
→ cái gốc của mỗi gánh Hàng Rong
米 池
Mễ = gạo · Trì = ao
Chương 2
Làm cốm thuở xưa
Cốm làm ra từ đôi tay và nhịp chày, không vội được. Mỗi mẻ là một đêm thức trắng bên bếp lửa.
6 bước · cả một đêm
01
Gặt lúa non
Chọn bông nếp vừa ngậm sữa, gặt từ sớm khi hạt còn mềm.
02
Tuốt hạt, đãi nước
Tuốt lấy hạt, đãi bỏ hạt lép nổi lên, giữ hạt chắc.
03
Rang chảo gang
Lửa liu riu, tay đảo không ngừng để hạt chín đều mà vẫn xanh.
04
Giã cối, nhịp chày
Giã nhẹ và đều cho hạt dẹt, bong lớp vỏ trấu.
05
Sàng sảy nhiều lượt
Sảy bay trấu, rồi lại giã, lại sàng tới khi hạt cốm mỏng, dẻo.
06
Gói lá sen
Lá dáy giữ ẩm bên trong, lá sen ủ hương bên ngoài, buộc lạt rơm.
phố cổ hôm nayđôi quang gánh của mẹ
Chương 3 · Gánh hàng rong
Hồn phố trên đôi quang gánh
Thời Thăng Long, chợ chỉ họp theo phiên. Những ngày không phiên, quang gánh mang quà quê vào tận ngõ nhỏ, kèm tiếng rao từ tờ mờ sáng. Quà theo mùa, theo giờ: sáng xôi, chiều bánh, thu về thì cốm.
Hàng Rong giữ lại tinh thần ấy: gần gũi, đúng mùa, mỗi món một tiếng rao quen. Từ ao gạo Mễ Trì, qua đêm rang giã, cốm lại lên gánh, rao qua phố như thuở trước.
"Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh."
Thạch Lam · Hà Nội băm sáu phố phường
Gánh nào cho dịp nào?
mùng 1 · rằm · đi chùa
Lễ chay từ cốm
Xôi cốm sen dừa, cốm xào dừa, bánh cốm: những món thanh đạm, sắc xanh, đẹp trên mâm lễ chùa ngày rằm, mùng một.
